Overgewicht bij katten: waarom minder voeren niet het hele antwoord is
Overgewicht bij katten ontstaat zelden door één oorzaak; castratie, inactiviteit en onbeperkt voer werken samen, en het risico op diabetes loopt mee op met de body condition score.
Afhankelijk van welk onderzoek je volgt is een kwart tot de helft van de katten te dik. Het gaat bijna nooit in één klap mis, maar over jaren, met een paar ons per jaar. Rond de middelbare leeftijd, grofweg 7 tot 12 jaar, zie je overgewicht het vaakst.
Castratie: het mes snijdt aan drie kanten
Na castratie verandert er hormonaal meer dan de meeste mensen weten. Het energieverbruik in rust daalt, vet wordt makkelijker opgeslagen én het hongergevoel neemt toe. Alle drie tegelijk. Tel die drie bij elkaar op en de conclusie ligt voor de hand.
De rekenregel die daarbij hoort is helder: voor een niet-gecastreerde kat reken je met 100 keer het lichaamsgewicht tot de macht 0,67; voor een gecastreerde kat met 75 keer. Dat is een kwart minder voer. Op etiketten staat dat onderscheid bijna nooit, en bij de dierenarts komt het lang niet altijd ter sprake.
De eetrem werkt niet bij elke kat
Ongeveer 60 tot 70% van de katten reguleert zichzelf prima bij onbeperkt voer. Blijft over: 30 tot 40% die dat niet doet. Combineer die groep met een bak calorierijke brokjes die de hele dag beschikbaar is, en het loopt bijna onvermijdelijk mis.
Er speelt nog iets mee. Bij dikkere katten lijkt het verzadigingssignaal juist slechter door te komen, waardoor ze méér honger ervaren in plaats van minder. En hoe smakelijker het voer, hoe makkelijker het verzadigingsmechanisme omzeild wordt.
Eten omdat er niets anders te doen is
Twee patronen komen vaak terug: eten omdat het eten er nu eenmaal staat, en eten omdat je kat zich rot voelt. Dat tweede is een manier om met stress om te gaan. Van buitenaf zijn ze lastig uit elkaar te houden, maar dat hoeft ook niet: de aanpak is voor allebei dezelfde.
Inactiviteit geeft 2 tot 4 keer zo grote kans op overgewicht. Katten die naar buiten kunnen hebben juist een verlaagde kans. Ik denk dat dat niet alleen door de beweging komt, maar vooral door de prikkels en de stressreductie die buiten geeft.
Zorg daarom dat er binnen iets te beleven valt. Korte speelsessies verspreid over de dag werken beter dan één lange; kijk voor prikkels naar het aanbod kattenspeeltjes.
Waarom het ertoe doet: diabetes
Overgewicht verhoogt de insulineresistentie, en dat vertaalt zich direct in risico.
Body condition score | Wat het betekent | Kans op diabetes |
4 tot 5 | Gezond gewicht | Uitgangspunt |
6 tot 7 | Overgewicht | 2 keer zo groot |
8 tot 9 | Obesitas | 6 keer zo groot |
Onderzoek suggereert bovendien dat minstens 60% van de katten met overgewicht na verloop van tijd diabetisch wordt. Katten onder de 1 jaar hebben 50 keer minder kans op diabetes dan katten boven de 10; dat is geen toeval, want juist in die oudere groep komt overgewicht het vaakst voor.
Beweging: niet voor de calorieën
Bewegen verbrandt maar een klein deel van het dagelijkse energieverbruik, dus als afslankmiddel is het zwak. Toch is het belangrijk, om vier andere redenen: het onderhoudt spiermassa (en spiermassa bepaalt het verbruik in rust), het ontlaadt stress, het verbetert de insulinegevoeligheid en het geeft je kat iets te doen dat niet eten is.
Wat je met voeding kunt doen
Je wilt calorieën omlaag zonder eiwit in te leveren; anders breekt het lichaam spiermassa af en schiet je jezelf in de voet. Dat betekent zoeken naar voer met veel eiwit en weinig calorieën.
Een goed voorbeeld is de gecastreerd-lijn van Farmina N&D: 49% eiwit op energiebasis met een laag vetgehalte, waardoor de brok caloriearm is. De koolhydraten liggen daar iets hoger (rond de 22%), maar door dat hoge eiwit en de lage calorieën is dat hier geen minpunt.
Vochtrijke voeding uit de categorie natvoer helpt ook: per hap krijgt je kat minder calorieën binnen en meer vocht. Vergelijk brokken breder in de categorie droogvoer.
Wil je weten waar je nu staat? Reken je huidige voer door met de kattenvoer rekenmachine.
Doe het rustig
Ga je van onbeperkt voer naar afgemeten porties, neem daar de tijd voor. Twee of drie maanden is prima. Je haalt iets weg waar je kat op leunt; dat binnen een week afdwingen levert alleen stress op, en stress is nu net een van de oorzaken.
Veelgestelde vragen over overgewicht bij katten
Waarom komt mijn kat aan na de castratie?
Het energieverbruik in rust daalt, vet wordt makkelijker opgeslagen en het hongergevoel neemt toe. Reken daarom met 75 keer het lichaamsgewicht tot de macht 0,67 in plaats van 100 keer: ongeveer een kwart minder.
Hoe groot is het risico op diabetes bij een te dikke kat?
Bij een body condition score van 6 tot 7 is de kans op diabetes twee keer zo groot, bij 8 tot 9 zelfs zes keer. Overgewicht verhoogt de insulineresistentie.
Mag ik brokjes de hele dag laten staan?
Bij 60 tot 70% van de katten gaat dat goed. De overige 30 tot 40% reguleert zichzelf niet, en juist die groep komt er over de jaren stil bij. Hierdoor zal ik het niet aanraden.
Helpt meer spelen om mijn kat te laten afvallen?
Niet zozeer via calorieverbranding. Spelen onderhoudt spiermassa, ontlaadt stress, verbetert de insulinegevoeligheid en geeft je kat iets anders te doen dan eten.
Moet ik gewoon minder gaan voeren?
Alleen de portie verkleinen pakt de oorzaak vaak niet aan. Eet je kat uit verveling of stress, dan verdient de omgeving net zoveel aandacht als de voerbak.
Waarom mag ik niet zomaar snel afbouwen?
Je haalt iets weg waar je kat op leunt. Twee tot drie maanden rustig overzetten werkt beter dan het binnen een week afdwingen.
Is een brok met veel koolhydraten altijd fout bij overgewicht?
Niet automatisch. Kijk naar eiwit en calorieën erbij. Een caloriearme brok met hoog eiwit kan juist geschikt zijn, ook als de koolhydraten wat hoger liggen.
Wil je weten of je kat te zwaar is en wat er dan verstandig is? Laat weten wat hij weegt, hoe oud hij is en of hij gecastreerd is, dan denk ik met je mee.